Tuntutan 40 Peratus Hasil Bersih Sabah Kekal Terbuka Selain Geran Interim RM1.5 Bilion

Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Sabah dan Sarawak) Datuk Mustapha Sakmud telah menjelaskan bahawa hak perlembagaan Sabah ke atas 40 peratus hasil bersih yang diperoleh Kerajaan Persekutuan daripada negeri itu tidak dihadkan pada bayaran interim RM1.5 bilion yang dijadualkan bagi tahun 2026. Kenyataan ini menekankan bahawa pengaturan kewangan semasa, walaupun ditambah baik, kekal sebagai langkah sementara dan bukannya penyelesaian muktamad terhadap tuntutan perlembagaan negeri yang sudah lama tertangguh.

Menurut penerbit asal, geran khas interim tersebut telah menyaksikan peningkatan ketara daripada angka sebelumnya iaitu RM600 juta. Pelarasan ini merupakan sebahagian daripada proses rundingan yang lebih luas dan berterusan antara kerajaan persekutuan dan kerajaan negeri mengenai kewajipan kewangan yang terhutang kepada Sabah di bawah Perlembagaan Persekutuan. Dengan menetapkan jumlah interim pada RM1.5 bilion, kerajaan telah memberikan suntikan tunai segera kepada negeri, namun komen Menteri mengesahkan bahawa ini tidak menghalang perbincangan atau pelarasan lanjut bagi memenuhi mandat 40 peratus sepenuhnya.

Mekanisme pengaturan ini melibatkan pengimbangan tanggungjawab fiskal persekutuan dengan hak perlembagaan negeri-negeri Malaysia Timur. Sementara rundingan diteruskan, kerajaan perlu menyelaraskan aliran hasil khusus yang dijana di dalam Sabah berbanding belanjawan negara yang lebih luas. Fokus Menteri dalam membezakan antara geran interim dan penyelesaian muktamad mencadangkan strategi yang disengajakan untuk mengekalkan kestabilan pentadbiran sambil mengakui kerumitan dalam mengira angka hasil bersih sebenar yang diperlukan bagi peruntukan 40 peratus itu.

Bagi pengguna dan pembayar cukai Malaysia, penyelesaian isu ini membawa kepentingan yang besar. Ketika negara bergelut dengan kadar inflasi utama sebanyak 1.8 peratus dan kadar pengangguran yang stabil pada 3.0 peratus, pengagihan fiskal ke Malaysia Timur secara langsung mempengaruhi projek infrastruktur wilayah dan rangsangan ekonomi tempatan. Jika penyelesaian muktamad membawa kepada pemindahan dana yang lebih besar, ia berpotensi memacu pembangunan tempatan, mewujudkan peluang baharu untuk PKS di Sabah dan mengurangkan jurang ekonomi wilayah yang sering mencirikan naratif nasional.

Bagi pelabur, dialog yang berterusan ini menandakan landskap yang berubah dalam hubungan kewangan persekutuan-negeri. Sabah yang lebih makmur, disokong oleh hasil perlembagaannya, boleh berkembang menjadi pasaran yang lebih menarik untuk perbelanjaan modal, terutamanya dalam sektor teknologi dan tenaga. Walau bagaimanapun, ini juga memperkenalkan lapisan ketidaktentuan fiskal; pelabur berkemungkinan memantau bagaimana kerajaan persekutuan mengimbangi komitmen yang meningkat ini dengan kewajipan hutang negara dan pengurusan subsidi bahan api yang berterusan, seperti kadar semasa RM4.02 tanpa subsidi bagi petrol dan RM4.92 bagi diesel.

Konteks ekonomi bagi rundingan ini ditandai dengan pertumbuhan KDNK sebenar yang kukuh sebanyak 6.0 peratus. Pertumbuhan ini memberikan kerajaan persekutuan penampan fiskal yang lebih besar untuk merundingkan geran ini, namun tekanan untuk mengekalkan kestabilan harga—khususnya dengan kos bahan api—kekal sebagai cabaran yang berterusan. Bagi pekerja purata, penyelesaian geran ini terikat dengan keupayaan kerajaan untuk membiayai perkhidmatan awam tanpa bergantung semata-mata kepada cukai berasaskan penggunaan atau rasionalisasi subsidi yang agresif.

Melihat ke hadapan, pemerhati industri akan memerhatikan kriteria khusus yang akan menentukan "hasil bersih" yang digunakan untuk mengira hak 40 peratus. Perbincangan sebelum ini sering terhenti pada tafsiran mengenai apa yang membentuk hasil yang layak, dan formula yang jelas serta telus kekal penting untuk mengelakkan pertikaian pada masa hadapan. Selagi perjanjian muktamad belum dicapai, geran interim akan berfungsi sebagai kenderaan kewangan utama bagi pembiayaan persekutuan Sabah.

Apa yang masih belum disahkan ialah garis masa yang tepat bagi peralihan daripada sistem geran interim kepada pelaksanaan 40 peratus sepenuhnya, serta formula khusus yang akan digunakan untuk menentukan angka hasil akhir. Butiran operasi ini, yang penting bagi perancangan fiskal jangka panjang negeri, masih belum didedahkan oleh Kementerian pada masa ini.